De rol van Benin in een muzikale revolutie

10 mei 2008 Tegenwoordig gaan steeds meer kenners, meestal van buiten Afrika, graven in de muzikale historie van verschillende Afrikaanse hoofdstedelijke muziekscenes. We hadden al DakarSound die veel verloren gewaande klanken van Senegalese sterren uit de jaren 70 onder een dikke laag stof vandaan haalde en oppoetste. Ook labeleigenaar en vinyl-verzamelaar Samy Ben Redjeb dook uit liefhebberij in het verleden, ditmaal in die van Cotonou, Benin. African Scream Contest is het prachtige resultaat van deze speurtocht.





African Scream Contest is de derde release van het label Analog Africa van Redjeb. Het project begon in augustus 2005 toen hij aankwam in de Beninese hoofdstad. Redjeb: ’Ik kwam er zonder bijzondere verwachtingen, maar ik had de hoop mijn handen te kunnen leggen op enkele goede opnames. Wat ik heb gevonden tijdens mijn zoektocht is onbeschrijflijk.’. Deze eerste reis werd gevolgd door nog acht in de regio. Dertig maanden en enkele duizenden opnames later presenteert hij met terechte trots deze 14-tracks compilatie. Behalve op cd ook op dubbel-lp in een gelimiteerde oplage.
De essentie van het label is duidelijk: het in leven houden van vergeten en verstofte muziek. Ben Redjeb legt uit: ’Een deel van muziek zou allang en voor altijd verloren zijn als we het niet deden. Met African Scream Contest zou dit zeker het geval geweest zijn, want een aantal van de bands en muzikanten waren en zijn nog steeds volledig onbekend. Sommige van de tracks zijn zelfs nog nooit uitgekomen. Ik vond zelfs een verloren master tape in het huis van een producer die in die tijd besloot om het niet uit te brengen en zelfs te laten vernietigen.’

Diepgravend onderzoek
Alle rechten met betrekking tot de tracks van deze compilatie zijn officieel geregeld, meestal omdat Ben Redjeb zelf door uitvoerig onderzoek een ontmoeting met de originele artiesten heeft georganiseerd. Hij had meer dan zestien gesprekken in heel Benin en Togo met de artiesten, producers en geluidstechnici en reconstrueerde de geschiedenis van de muziekscene in de jaren 70, dat tot uitdrukking komt door het 44 pagina’s tellende boekje met verhalen en anekdotes en dat ook nog eens vol staat met veel zeldzame foto’s die hij rechtstreeks ontving van de uitvoerende artiesten.
Net als meer moderne muziek in franstalige West-Afrikaanse landen, werd de muziek van Benin en Togo rijkelijk beïnvloed door een paar muzikale stromingen, waarvan de Cubaanse, Congolese en lokale traditionele muziek de belangrijksten zijn, maar ook de beladenheid van het franse chanson is erin verweven. Daarnaast zijn de twee landen door de geografische ligging - ingeklemd tussen Ghana en Nigeria - sterk beïnvloed door de in de regio zeer populaire Highlife en Afrobeat.

Traditie als basis
De culturele en spirituele rijkdom van de traditionele muziek van Benin had een enorme invloed op het geluid van de moderne muziek. Benin is de geboorteplaats van de voodoo, lokaal bekend als Vodun, en een aantal van de ritmes die gebruikt worden tijdens de traditionele rituelen - Sakpata, Sato, Agbadja, Tchenkoumé en vele anderen - versmolten tot soul en latin in het midden van de jaren 60 en later tot funk. Die fusie is de essentie van deze compilatie.
In de late jaren 60 en begin jaren 70 begon rock en soul in de regio populair te worden. Met name de muziek van grootheden als James Brown en Johnny Hallyday viel bij studenten bijzonder in de smaak. Het was in die periode dat de Beninese muziekscene nog serieuzere en eigenzinnigere vormen begon aan te nemen.
Wat deze muzikale revolutie nog interessanter maakte is dat de meeste van de muzikanten niet eens muziek konden lezen. Veelal klinkt de muziek dan ook een fractie van een halve toon lager of hoger dan hoe het zou moeten, maar toch slaagt men erin om telkens weer iets nieuws en spannends tot stand te brengen.

Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou
Een van de grootste bands van hun tijd, Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou, is uiteraard ook vertegenwoordigd op deze verzamelaar. Zij namen het typische Afro-geluid naar een hoger niveau door hun uitzonderlijke muzikale veelzijdigheid. Hoewel ze muziek van westerse artiesten bewust kopieerden, mengden ze er altijd een dosis van psychedelische Afro grooves door, wat hun muziek onmiskenbaar Beninees maakte. Van hun bekendste nummer Gbeti Madjro wordt wel gezegd dat ze revolutionaire gevolgen heeft gehad voor de muziekindustrie in Benin in de jaren 70, toen het land middenin een politieke onrust verkeerde. Het nummer is vol rauwheid en de hypnotiserende ritmes, alsmede het schreeuwen à la James Brown. Dit veroorzaakte een ware hype: veel bands in Benin begonnen te schreeuwen op hun opnames. Het verklaart de titel van deze compilatie.

Invloeden en kruisbestuiving
Latijns-beïnvloed geluiden zijn ook op deze compilatie aanwezig. Ouidah, de stad aan de Atlantische kust, is de thuishaven van een grote Braziliaanse gemeenschap, of, zoals ze in Benin zeggen, agoudas. Agoudas zijn afstammelingen van slaven die teruggekeerd uit Brazilië aan het eind van de 19e eeuw. Hun dansen (zoals Kaléta en Buriyanj) en nummers worden nog steeds gespeeld en zijn inmiddels versmolten met de traditionele rituelen van Benin. Ook die invloeden zijn tot op de dag van vandaag terug te horen in de moderne muziek van Benin.
Op de cd horen we ook muziek van de geweldige trompettist/saxofonist Tidjani Koné, die samen met Orchestre Poly-Rythmo speelde op de track Djanfa Magni. Koné begon zijn carrière in Mali als de stichter en leider van de band Rail Band de Bamako. Hij speelde later met Fela Kuti, waardoor hij sterk door de Afrobeat werd beïnvloed.

Het boekje bij de cd is eigenlijk even indrukwekkend als de muziek zelf. Het opduiken van oude muziek van een kleine veertig jaar geleden lijkt een trend te zijn, maar wat onmiskenbaar vaststaat is dat er zonder deze opleving veel moois verloren zou zijn gegaan. Hulde aan Analog Africa en Redjeb!

Benieuwd naar de doorlopende zoektocht van Samy Redjeb? Hij heeft een (onregelmatige) weblog.

Muziek  (468x60)